कक्षा 10वीं संस्कृत प्री-बोर्ड 2026 के सम्पूर्ण हल – अभ्यास और रिवीजन के लिए।

कक्षा 10वीं संस्कृत (Sanskrit) | प्री-बोर्ड 2026 | सम्पूर्ण हल

कक्षा 10वीं संस्कृत (Sanskrit) | प्री-बोर्ड 2026 | सम्पूर्ण हल

Class 10 Sanskrit Pre-Board Solution 2026

MP EDUCATION GYAN DEEP पर आपका स्वागत है।

इस पोस्ट में कक्षा 10वीं संस्कृत की प्री-बोर्ड परीक्षा 2026 के लिए सभी प्रश्नों के सम्पूर्ण हल उपलब्ध कराए जा रहे हैं। यह सामग्री विद्यार्थियों को परीक्षा से पहले अभ्यास, रिवीजन और संस्कृत भाषा की सही समझ विकसित करने में सहायता करेगी।

इस पोस्ट का उद्देश्य

  • प्री-बोर्ड परीक्षा के सभी प्रश्नों के हल एक ही स्थान पर उपलब्ध कराना
  • संस्कृत विषय में व्याकरण, गद्यांश और पद्यांश की स्पष्ट समझ देना
  • बोर्ड परीक्षा के लिए आत्मविश्वास बढ़ाना

संस्कृत में अच्छे अंक प्राप्त करने के लिए सुझाव

  • श्लोकों का सही उच्चारण और अर्थ समझें
  • व्याकरण के नियमों का नियमित अभ्यास करें
  • उत्तर संक्षिप्त, स्पष्ट और शुद्ध भाषा में लिखें
  • लिखते समय संधि, समास और लकार का ध्यान रखें
  • लेखन में शुद्ध वर्तनी बनाए रखें
विवरण (Details) जानकारी (Information)
Board Name MP Board (MPBSE)
Class 10th (दसवीं)
Subject Sanskrit (संस्कृत)
Session 2025-26
Content Type Pre-Board Model Answer Key
Provided By MP EDUCATION GYAN DEEP
Class 10 Sanskrit Full Solution | MP EDUCATION GYAN DEEP

MP EDUCATION GYAN DEEP

कक्षा 10वीं संस्कृत (Sanskrit) | प्री-बोर्ड 2026 | सम्पूर्ण हल

1. उचितं विकल्पं चित्वा लिखत (1x6=6)
1.i पठधातोः लृट् लकारस्य उत्तमपुरुष-बहुवचनम् अस्ति-
  • (अ) पठिष्यामि
  • (ब) पठिष्यामः
  • (स) पठिष्यावः
  • (द) पठन्ति
▼
(ब) पठिष्यामः
1.ii 'गच्छतु' इत्यस्मिन् पदे लकारः अस्ति-
  • (अ) लोट्
  • (ब) लङ्
  • (स) लट्
  • (द) लृट्
▼
(अ) लोट्
1.iii लङ् लकारस्य उदाहरणं नास्ति-
  • (अ) अपठत्
  • (ब) अपश्यत्
  • (स) अभवत्
  • (द) अस्ति
▼
(द) अस्ति (यह लट् लकार है)
1.iv 'भवति' इत्यस्मिन् पदे धातुः अस्ति-
  • (अ) लभ्
  • (ब) दृश्
  • (स) भू
  • (द) पठ्
▼
(स) भू
1.v अधोलिखितेषु उपसर्गः अस्ति-
  • (अ) रामः
  • (ब) तत्र
  • (स) अनु
  • (द) लता
▼
(स) अनु
1.vi 'निर्गच्छति' पदे उपसर्गः अस्ति-
  • (अ) निः
  • (ब) निर्
  • (स) निस्
  • (द) गच्छति
▼
(ब) निर्
2. प्रदत्तैः शब्दैः रिक्तस्थानानि पूरयत् (1x6=6)
सभी रिक्त स्थानों के उत्तर देखें
▼
  1. 'राम' शब्दस्य सप्तमीविभक्तेः बहुवचनं रामेषु अस्ति।
  2. 'लतया' इत्यस्मिन् पदे तृतीया विभक्तिः अस्ति।
  3. 'नदीभिः' इत्यस्मिन् पदे बहुवचनम् अस्ति।
  4. नपुंसकलिङ्‌गस्य उदाहरणं फलम् अस्ति।
  5. 'त्वं कुत्र गच्छसि' वाक्ये अव्ययं पदम् कुत्र अस्ति।
  6. 'कच्छपः शनैः शनैः चलति' वाक्ये अव्ययं पदम् शनैःशनैः अस्ति।
3. युग्ममेलनं कुरुत (सही जोड़ी) (1x6=6)
सही जोड़ी मिलान
▼
(क) पत्नी->(v) भार्या
(ख) शीघ्रम्->(iv) सत्वरम्
(ग) उदात्तरम्यः->(i) समुदाचारः
(घ) हृदयग्राही->(vi) स्पर्शः
(ङ) मूर्खः->(iii) पण्डितः
(च) संपत्तौ->(ii) विपत्तौ
4. एकपदेन उत्तरं लिखत (1x6=6)
सभी एकपदेन उत्तर देखें
▼
  1. भामिनी कया विमुक्ता? -> निज बुद्ध्या
  2. कुत्सितवस्तुमिश्रितं किमस्ति? -> भक्ष्यम्
  3. वृषभः कुत्र पपात? -> क्षेत्रे
  4. 'गतवान्' इत्यस्मिन् पदे कः प्रत्ययः अस्ति? -> क्तवतु
  5. 'अनीयर्' प्रत्ययस्य एकं उदाहरणम् लिखत? -> पठनीयम्
  6. 'यजमानः' पदे कः प्रत्ययः अस्ति? -> शानच्
5. शुद्ध/अशुद्ध वाक्यानां समक्षम् 'आम्'/'न' (1x6=6)
सभी सत्य/असत्य उत्तर देखें
▼
  1. 'त्रिभुवनम्' इत्यस्मिन् पदे द्विगुसमासः अस्ति। -> आम्
  2. 'असत्यम्' द्वन्द्व-समासस्य उदाहरणम् अस्ति। -> न
  3. 'पितरौ' इत्यस्मिन् पदे बहुव्रीहिः समासः न अस्ति। -> आम्
  4. 'मनोरथः' विसर्गसन्धेः उदाहरणम् अस्ति। -> आम्
  5. 'भाग्योदयः' इत्यस्मिन् पदे वृद्धिसन्धिः अस्ति। -> न
  6. 'अत्याचारः' पदे यणसन्धिः अस्ति। -> आम्
लघु उत्तरीय प्रश्न (2 अंक)
प्र.6 कविः किमर्थ प्रकृतेः शरणम् इच्छति?
▼
उत्तर: अत्र धरातले जीवितं दुर्वहं जातम् अतः कविः प्रकृतेः शरणम् इच्छति।
अथवा माता सुरभिः किमर्थम् अश्रुणि मुञ्चति स्म?
▼
उत्तर: भूमौ पतिते स्वपुत्रं दृष्ट्वा माता सुरभिः अश्रुणि मुञ्चति स्म।
प्र.7 वस्तुतः चौरः कः आसीत्?
▼
उत्तर: वस्तुतः चौरः आरक्षी एव आसीत्।
अथवा विमूढ़धीः कीदृशीं वाचं परित्यजति?
▼
उत्तर: विमूढ़धीः धर्मप्रदां वाचं परित्यजति।
प्र.8 अन्ते सर्वे मिलित्वा कस्य राज्याभिषेकाय तत्पराः भवन्ति?
▼
उत्तर: अन्ते सर्वे मिलित्वा उलूकस्य राज्याभिषेकाय तत्पराः भवन्ति।
अथवा बु‌द्धिमती केन उपेता पितुगृहं प्रति चलिता?
▼
उत्तर: बु‌द्धिमती पुत्रद्वयोपेता पितुगृहं प्रति चलिता।
प्र.9 नराणां प्रथमः शत्रुः कः?
▼
उत्तर: नराणां प्रथमः शत्रुः क्रोधः।
अथवा भूकम्पस्य केंद्रबिंदुः कः जनपदः आसीत्?
▼
उत्तर: भूकम्पस्य केंद्रबिंदुः कच्छजनपदः आसीत्।
प्र.10 कानि पूरयित्वा जलदः रिक्तः भवति?
▼
उत्तर: नाना नदीनदशतानि पूरयित्वा जलदः रिक्तः भवति।
अथवा बालभावात् हिमकरः कुत्र विराजते?
▼
उत्तर: बालभावात् हिमकरः पशुपतिमस्तके (शिवजी के मस्तक पर) विराजते।
प्र.11 वाच्य-परिवर्तनम् कुरुत (कोऽपि द्वौ)
▼
(i) रामः विद्यालयं गच्छति (कर्मवाच्ये) -> रामेण विद्यालयः गम्यते।
(ii) सः हसति (भाववाच्ये) -> तेन हस्यते।
(iii) बालकेन पत्रं पठ्यते (कर्तृवाच्ये) -> बालकः पत्रं पठति।
प्र.12 प्रश्ननिर्माणं कुरुत (कोऽपि द्वे)
▼
(i) चौरस्य पादध्वनिना... -> कस्य पादध्वनिना...?
(ii) न्यायाधीशः बंकिमचन्द्रः... -> कः बंकिमचन्द्रः...?
(iii) त्वं मानुषात् बिभेषि -> त्वं कस्मात् बिभेषि?
प्र.13 एकं सुभाषितम् लिखत
▼
श्लोकः
आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महान् रिपुः।
नास्त्युद्यमसमो बन्धुः कृत्वा यं नावसीदति॥
प्र.14 कः कं प्रति कथयति (कोऽपि द्वे)
▼
(i) सव्यवधानं न चारित्र्यलोपाय। -> रामः लवं प्रति
(ii) जानाम्यहं तस्य नामधेयम्। -> कुशः रामं प्रति
(iii) तस्या द्वे नाम्नी। -> लवः विदूषकं प्रति
प्र.15 अशुद्धवाक्येषु शुद्धिम् कुरुत (कोऽपि द्वे)
▼
(i) त्वम् कुत्र गच्छति -> त्वम् कुत्र गच्छसि।
(ii) गुरं नमः -> गुरवे नमः।
(iii) गङ्गा हिमालयेन प्रभवति -> गङ्गा हिमालयात् प्रभवति।
प्र.16 रिक्तस्थानानि पूर्ति कुरुत
▼
(i) चौरस्य पादध्वनिना प्रबुद्धः अतिथिः।
(ii) वनराज तच्छजीवैः दुरवस्थां प्राप्तः।
(iii) आचारः प्रथमो धर्मः।
(iv) काकः मेध्यामेध्यभक्षकः भवति।
(v) सदा समयस्य सदुपयोगः करणीयः।
(vi) संपतौ च विपत्तौ च महतामेकरूपता।
प्र.17 घटनाक्रमानुसारं लिखत
▼
सही क्रम:
1. (ii) मार्गे सा एक व्याघ्रम् अपश्यत् ।
2. (iii) व्याघ्रः व्याघ्रमारी इयमिति मत्वा पलायितः ।
3. (i) जम्बुककृतोत्साह; व्याघ्रः पुनः काननम् आगच्छत् ।
4. (iv) प्रत्युत्पन्नमतिः सा शृगालं आक्षिपन्ती उवाच ।
गद्यांश आधारित प्रश्न (3 अंक)
प्र.18 गद्यांश के उत्तर: (कश्चन निर्धनो जनः...)
▼
कश्चन निर्धनो जनः भूरि परिश्रम्य किञ्चिद् वित्तमुपार्जितवान्। तेन वित्तेन स्वपुत्रम् एकस्मिन् महाविद्यालये प्रवेश दापयितुं सफलो जातः। तत्तनयः तत्रैव छात्रावासे निवसन् अध्ययने संलग्नः समभूत्। एकदा स पिता तनूजस्य रुग्णतामाकर्ण्य व्याकुलो जातः पुत्रं द्रष्टुं च प्रस्थितः। परमर्थकार्येन पीडितः स बसयानं विहाय पदातिरेव प्राचलत्।

उत्तराणि:
(क) तेन वित्तेन स्वपुत्रम् महाविद्यालये प्रवेश दापयितुं सफलो जातः।
(ख) एकदा स पिता तनूजस्य रुग्णतामाकर्ण्य व्याकुलो जातः।
(ग) परमर्थकार्येन पीडितः (धन के अभाव से) स बसयानं विहाय पदातिरेव प्राचलत्।
अथवा गद्यांश के उत्तर: (अस्ति देउलाख्यो...)
▼
अस्ति देउलाख्यो ग्रामः। तत्र राजसिंहः नाम राजपुत्रः वसति स्म। एकदा केनापि आवश्यककार्येण तस्य भार्या बुद्धिमती पुत्रद्वयोपेता पितुगृहं प्रति चलिता। मार्गे गहनकानने सा एकं व्याघ्रम् ददर्श।

उत्तराणि:
(क) देउलाख्यो ग्रामे राजसिंहः (राजपुत्रः) वसति स्म।
(ख) तस्य भार्या बुद्धिमती आसीत्।
(ग) सा एकं व्याघ्रम् ददर्श।
पद्यांश आधारित प्रश्न (3 अंक)
प्र.19 पद्यांश के उत्तर: (विचित्रे खलु...)
▼
विचित्रे खलु संसारे नास्ति किञ्चिन्निरर्थकम् ।
अश्वश्चेद् धावने वीरः भारस्य वहने खरः।

उत्तराणि:
(क) विचित्रे संसारे किञ्चिन्निरर्थकं नास्ति।
(ख) भारस्य वहने खरः वीरः भवति।
(ग) खरः भारस्य वहने वीरः भवति।
अथवा पद्यांश के उत्तर: (मृगा मृगैः...)
▼
मृगा मृगैः सङ्‌गमनुव्रजन्ति गावश्च गोभिः तुरगास्तुरङ्गैः।
मूर्खाश्च मूखैः सुधियः सुधीभिः, समान-शील-व्यसनेषु सख्यम् ।।

उत्तराणि:
(क) मृगाः मृगैः सङ्‌गमनुव्रजन्ति।
(ख) गावः गोभिः सङ्‌गमनुव्रजन्ति।
(ग) मूर्खाः मूखैः सुधियः सुधीभिः च सङ्‌गमनुव्रजन्ति।
नाट्यांश आधारित प्रश्न (3 अंक)
प्र.20 नाट्यांश के उत्तर: (रामः - लवः संवाद)
▼
रामः - कथमस्मत्समानाभिजनौ संवृत्तौ ?
विदूषकः - किं द्वयोरप्येकमेव प्रतिवचनम् ?
लवः - भ्रातरावावां सोदयौ ।...

उत्तराणि:
(क) सोदयौ लव-कुशौ (भ्रातरौ)।
(ख) शरीरसन्निवेशः समरूपः अस्ति।
(ग) वयसः (आयु में) न किञ्चिदन्तरम्।
अथवा नाट्यांश के उत्तर: (वनस्य दृश्यं...)
▼
वनस्य दृश्यं समीपे एवैका नदी वहति। एकः सिंहः सुखेन विश्राम्यते तदैव एकः वानरः आगत्य तस्य पुच्छ धुनाति।...

उत्तराणि:
(क) सिंहः सुखेन विश्राम्यते।
(ख) एकः वानरः आगत्य सिंहस्य पुच्छ धुनाति।
(ग) अपरः वानरः सिंहस्य कर्णमाकृष्य पुनः वृक्षोपरि आरोहति।
अपठित गद्यांश (4 अंक)
प्र.21 अपठित गद्यांश के उत्तर: (रामायणं मम अभीष्टतमः...)
▼
रामायणं मम अभीष्टतमः ग्रन्थः । अस्य लौकिककाव्यस्य प्रादुर्भावः वैदिकवाङ्‌मयानन्तरम् अभवत् ।...

उत्तराणि:
(क) रामायणस्य प्रादुर्भावः वैदिकवाङ्‌मयानन्तरम् अभवत्।
(ख) रामायणे भगवतो श्रीरामचन्द्रस्य चरितं वर्णितम् अस्ति।
(ग) रघुवंशस्य विविधाः कथाः जनैः सावधानतया श्रूयन्ते।
(घ) शीर्षकम्: आदिकाव्यं रामायणम्।
पत्र लेखन (4 अंक)
प्र.22 अवकाशार्थं प्रार्थना पत्रम् (राकेशः)
▼
सेवायां,
श्रीमन्तः प्राचार्यमहोदयाः,
शासकीय उच्चतर माध्यमिक विद्यालयः, (नगरम्)

विषयः - अवकाशार्थं प्रार्थनापत्रम्।

महोदयाः,
सविनयम् निवेदनम् अस्ति यत् अहम् अद्य सहसा ज्वरपीडितः अस्मि। अतः विद्यालयं आगन्तुं न शक्नोमि। कृपया 25-02-2026 दिनांकात् 27-02-2026 दिनांकं यावत् दिनत्रयस्य अवकाशं यच्छन्तु इति प्रार्थये।

भवदीयः शिष्यः
राकेशः
कक्षा-दशमी 'अ'
अथवा भगिन्याः विवाहार्थं मित्रं प्रति पत्रम्
▼
प्रिय मित्र,
सस्नेहं नमः।
अत्र कुशलं तत्रास्तु। मम भगिन्याः विवाहः आगामी मासे निश्चितः जातः। अस्मिन् शुभवसरे भवान् सपरिवारः आगत्य अस्मान् अनुगृह्णातु।
भवतः मित्रम्,
(नाम)
निबंध लेखन (4 अंक)
प्र.23 संस्कृत निबंध (सभी विषय)
▼
1. मम प्रिया भाषा (संस्कृतम्) 1. संस्कृतभाषा अस्माकं देशस्य प्राचीनतमा भाषा अस्ति।
2. इयं भाषा देवभाषा अपि कथ्यते।
3. सर्वे वेदाः, उपनिषदः, पुराणानि च संस्कृतभाषायाम् एव सन्ति।
4. अस्याः साहित्यं अति विशालं अस्ति।
5. कालिदासः, बाणभट्टः, भवभूतिः च अस्याः भाषायाः कवयः सन्ति।
6. इयं भाषा संगणकस्य कृते अपि उपयुक्ता अस्ति।
7. संस्कृतभाषा भारतीयसंस्कृतेः प्राणस्वरूपा अस्ति।
8. अहम् संस्कृतभाषां पठामि, सा मम प्रिया भाषा अस्ति।
2. पर्यावरणम् 1. अस्मान् परितः यत् आवरणं अस्ति, तत् पर्यावरणं कथ्यते।
2. पर्यावरणस्य रक्षणं अस्माकं परमः धर्मः अस्ति।
3. वृक्षाः पर्यावरणस्य संतुलनं कुर्वन्ति।
4. साम्प्रतं प्रदूषणं महती समस्या अस्ति।
5. वायुः, जलं, ध्वनिः च प्रदूषणस्य प्रकाराः सन्ति।
6. वयं वृक्षारोपणं कृत्वा पर्यावरणं रक्षितुं शक्नुमः।
7. शुद्धं पर्यावरणं स्वस्थजीवनाय आवश्यकम् अस्ति।
8. अतः प्लास्टिकस्य प्रयोगं न कुर्यात्।
3. महाकविः कालिदासः 1. कालिदासः संस्कृतसाहित्यस्य सर्वश्रेष्ठः कविः अस्ति।
2. सः कविकुलगुरुः इति नाम्ना प्रसिद्धः अस्ति।
3. तेन सप्त ग्रन्थाः विरचिताः।
4. 'अभिज्ञानशाकुन्तलम्' तस्य प्रसिद्धं नाटकम् अस्ति।
5. 'रघुवंशम्' और 'कुमारसंभवम्' तस्य महाकाव्ये स्तः।
6. कालिदासस्य उपमा सौन्दर्यं विश्वप्रसिद्धम् अस्ति।
7. तस्य काव्येषु प्रकृतिचित्रणं रमणीयम् अस्ति।
8. वयं कालिदासं नत्वा गौरवान्विताः भवामः।
4. श्रीमद्भगवद्गीता 1. श्रीमद्भगवद्गीता महाभारतस्य अंशः अस्ति।
2. अस्मिन् ग्रन्थे श्रीकृष्णः अर्जुनाय उपदेशं दत्तवान्।
3. गीतायाः अष्टादश अध्यायाः सन्ति।
4. "कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन" इति गीतायाः मुख्यः सन्देशः अस्ति।
5. गीता अस्मान् निष्काम कर्म कर्तुं प्रेरयति।
6. महात्मा गांधी अपि गीतायाः भक्तः आसीत्।
7. गीतायाः पठनं मनसे शान्तिं यच्छति।
8. वयं सर्वे गीतायाः उपदेशान् आचरेम।
© 2026 MP EDUCATION GYAN DEEP | Designed for Educational Use

महत्वपूर्ण सूचना (डिस्क्लेमर)

  • यह कक्षा 10वीं संस्कृत प्री-बोर्ड 2026 के हल केवल शैक्षणिक अभ्यास एवं मार्गदर्शन के उद्देश्य से तैयार किए गए हैं।
  • यदि किसी हल में कोई त्रुटि या संदेह हो, तो अपने विषय शिक्षक या पाठ्यपुस्तक से अवश्य मिलान करें।

यह पोस्ट कक्षा 10वीं संस्कृत के विद्यार्थियों के लिए एक पूर्ण अध्ययन सामग्री है।

नियमित अभ्यास और सही विधि से अध्ययन करने पर आप प्री-बोर्ड एवं बोर्ड परीक्षा में बेहतर प्रदर्शन कर सकते हैं।

आपकी परीक्षा की तैयारी के लिए शुभकामनाएँ!— MP EDUCATION GYAN DEEP

📢 MP Education Gyan Deep से जुड़ें
शिक्षा एवं भर्ती से जुड़ी हर अपडेट सबसे पहले
🔵 Facebook Page
👉 Gyan Deep के Facebook Page पर जाने एवं Like करने के लिए यहाँ क्लिक करें
🟣 Facebook Group
👉 आदरणीय श्री दीपक हलवे (प्राचार्य) द्वारा संचालित “शैक्षणिक परिसरों की खबरें” Facebook Group से जुड़ें
🟦 Telegram Group
👉 MP Education Gyan Deep Telegram Group Join करें
🌐 Gyan Deep Info (Official Website)
👉 स्कूल शिक्षा विभाग, जनजातीय कार्य विभाग, GAD, राज्य शिक्षा केन्द्र, लोक शिक्षण संचालनालय, MPBSE, MPESB आदि से संबंधित महत्वपूर्ण आदेश व सूचना देखने के लिए यहाँ क्लिक करें
🟢 WhatsApp Group
👉 MP Education Gyan Deep WhatsApp Group Join करें
🟢 WhatsApp Channel
👉 शिक्षा से जुड़ी उपयोगी अपडेट पाने के लिए MP Education Gyan Deep WhatsApp Channel Follow करें
🚀 MP Board मॉडल आंसर & क्विज़ (2025-26) All Links
🏛️ 12वीं राजनीति विज्ञान मॉडल आंसर 💹 12वीं अर्थशास्त्र मॉडल आंसर 📖 12वीं इतिहास मॉडल आंसर 🌎 10वीं सामाजिक विज्ञान मॉडल आंसर 🧬 12वीं जीवविज्ञान TF क्विज 🧬 One Word Bio 12वीं 🧬 Matching Bio 12वीं 🧬 Fill Blanks Bio 12वीं 🧬 MCQ Bio 12वीं ⚛️ 10वीं विज्ञान TF क्विज ⚛️ Fill Blanks Sci 10वीं ⚛️ One Word Sci 10वीं ⚛️ Matching Sci 10वीं ⚛️ MCQ Sci 10वीं 🗓️ Exam Time Table RSK MP 🌎 MCQ SS 10वीं 🌎 One Word SS 10वीं 🌎 TF SS 10वीं 🌎 Matching SS 10वीं 🌎 Fill Blanks SS 10वीं ➗ MCQ Maths 10वीं ➗ TF Maths 10वीं ➗ Matching Maths 10वीं ➗ Fill Blanks Maths 📝 MCQ Hindi 10वीं 📝 TF Hindi 10वीं 📝 Fill Blanks Hindi 📝 Matching Hindi 10वीं 📝 One Word Hindi 📚 Section D English 📚 Do as Directed Eng 📚 Fill Blanks Eng 📖 TF History 12वीं 📖 One Word History 📖 Matching History 📖 Fill Blanks History 📖 MCQ History 12वीं
सभी लिंक gyandeepinfo.in पर — वन-क्लिक प्रैक्टिस!
Tags