MP Board Class 10 Sanskrit Sample Paper 2026-27 – Questions with Model Answers
MP Board 10th Sanskrit Model Answer 2026-27, Sanskrit Sample Paper Solution, MPBSE Class 10 Sanskrit
MP EDUCATION GYAN DEEP

MP Board Class 10th Sanskrit Sample Paper 2026-27 – सम्पूर्ण प्रश्न एवं आदर्श उत्तर

संक्षिप्त विवरण: इस पोस्ट में MPBSE कक्षा 10वीं संस्कृत नमूना प्रश्नपत्र 2026-27 के प्रश्नों, उपप्रश्नों और उनके अभ्यास-आधारित आदर्श उत्तरों को अलग-अलग बटन में प्रस्तुत किया गया है। कुल 23 प्रश्न, 75 अंक तथा 3 घंटे का समय। प्रश्नपत्र के निर्देशानुसार उत्तर संस्कृत भाषा में लिखें।

आधिकारिक नमूना प्रश्नपत्र: MPBSE Sanskrit Sample Paper PDF

महत्वपूर्ण: यह आधिकारिक उत्तरमाला नहीं, अभ्यास हेतु तैयार आदर्श समाधान है। प्रश्नों का मूल क्रम और उपप्रश्न रखे गए हैं। जिन स्थानों पर स्कैन/OCR या पाठ्यपुस्तक संदर्भ अस्पष्ट है, वहाँ टिप्पणी दी गई है; कृपया निर्धारित पाठ्यपुस्तक से मिलान करें। नमूना प्रश्नपत्र वास्तविक वार्षिक परीक्षा के प्रश्नों की गारंटी नहीं देता।

हर उपप्रश्न के सामने अलग “Answer” बटन है। एक समय में केवल एक उत्तर खुलेगा।

प्रश्न 1. उचित विकल्प चुनकर लिखिए। (1×6=6)

1 (Ⅰ). “छात्राः” इत्यस्मिन् पदे वचनम् अस्ति — (अ) एकवचनम् (ब) द्विवचनम् (स) बहुवचनम् (द) अन्यवचनम्
(स) बहुवचनम्।
1 (Ⅱ). “पितरम्” इत्यस्मिन् पदे विभक्तिः अस्ति — (अ) प्रथमा (ब) द्वितीया (स) चतुर्थी (द) षष्ठी
(ब) द्वितीया विभक्तिः।
1 (Ⅲ). “कवि” शब्दस्य सप्तमी विभक्तेः बहुवचनम् अस्ति — (अ) कविम् (ब) कविभिः (स) कविषु (द) कवेः
(स) कविषु।
1 (Ⅳ). “मम” पदे का विभक्तिः अस्ति — (अ) षष्ठी (ब) पञ्चमी (स) तृतीया (द) चतुर्थी
(अ) षष्ठी विभक्तिः।
1 (Ⅴ). अधोलिखितेषु शब्देषु अव्ययपदं नास्ति — (अ) अत्र (ब) यदा (स) परम् (द) सर्वे
(द) सर्वे।

प्रश्नपत्र में विकल्पों के कुछ अक्षर स्कैन/OCR में अस्पष्ट हैं; यहाँ उपलब्ध मुद्रित पाठ के अनुसार विकल्प रखे गए हैं।

1 (Ⅵ). “सदाचारः एव परमो धर्मः” अस्मिन् वाक्ये अव्ययम् अस्ति — (अ) परमो (ब) एव (स) धर्मः (द) सदाचारः
(ब) एव।

प्रश्न 2. शुद्ध वाक्य के सम्मुख ‘आम्’ तथा अशुद्ध के सम्मुख ‘न’ लिखिए। (1×6=6)

2 (Ⅰ). “पठिष्यति” इत्यस्मिन् पदे लृट् लकारः अस्ति।
आम् (सत्यम्)।
2 (Ⅱ). “पचानि” इत्यस्मिन् पदे उत्तमपुरुषः अस्ति।
आम् (सत्यम्)।
2 (Ⅲ). “गच्छति” इत्यस्मिन् पदे एकवचनम् अस्ति।
आम् (सत्यम्)।
2 (Ⅳ). “निरपराधः” इत्यस्मिन् पदे निर् उपसर्गः अस्ति।
आम् (सत्यम्)।
2 (Ⅴ). “संस्कृतः” इत्यस्मिन् पदे सम् उपसर्गः अस्ति।
आम् (सत्यम्)।
2 (Ⅵ). “भवेत्” इत्यस्मिन् पदे लोट् लकारः अस्ति।
न (असत्यम्)। भवेत् पदे विधिलिङ् लकारः अस्ति।

प्रश्न 3. युग्म-मेलन कीजिए। (1×6=6)

3 (1). तद्दिनम् — (Ⅰ) विसर्गसन्धिः (Ⅱ) दीर्घसन्धिः (Ⅲ) अव्ययीभावसमासः (Ⅳ) बहुव्रीहिसमासः (Ⅴ) नोदितः/नोत्थितः (Ⅵ) द्वन्द्वसमासः
दीर्घसन्धिः (दिए गए युग्म में “तद्दिनम्” की मुद्रित वर्तनी स्पष्ट न होने से कृपया मूल प्रश्नपत्र से मिलाएँ)।

प्रश्न 3 के कुछ शब्द PDF के टेक्स्ट निष्कर्षण में विकृत हैं। इसलिए संदिग्ध युग्म को निश्चित बताने के बजाय स्पष्ट चिह्नित किया गया है।

3 (2). चन्द्रशेखरः — उपर्युक्त विकल्पों में उपयुक्त संधि/समास पहचानिए।
बहुव्रीहिसमासः (संभावित पाठ्यपुस्तक-आधारित मिलान; मूल मुद्रित शब्द की पुष्टि आवश्यक)।

प्रश्न 3 के कुछ शब्द PDF के टेक्स्ट निष्कर्षण में विकृत हैं। इसलिए संदिग्ध युग्म को निश्चित बताने के बजाय स्पष्ट चिह्नित किया गया है।

3 (3). योजकः/योजकति (प्रश्नपत्र में मुद्रित रूप) — उपयुक्त विकल्प से मिलान कीजिए।
प्रश्नपत्र के स्कैन में पद अस्पष्ट है; निश्चित उत्तर देना उचित नहीं होगा।

प्रश्न 3 के कुछ शब्द PDF के टेक्स्ट निष्कर्षण में विकृत हैं। इसलिए संदिग्ध युग्म को निश्चित बताने के बजाय स्पष्ट चिह्नित किया गया है।

3 (4). भोजनान्ते — उपयुक्त विकल्प से मिलान कीजिए।
अव्ययीभावसमासः।
3 (5). रामलक्ष्मणौ — उपयुक्त विकल्प से मिलान कीजिए।
द्वन्द्वसमासः।
3 (6). न + उत्थितः — उपयुक्त विकल्प से मिलान कीजिए।
नोत्थितः — विसर्ग/स्वर-सन्धि का रूप नहीं; मूल प्रश्न के विकल्पों का मुद्रित रूप जाँचें।

प्रश्न 3 के कुछ शब्द PDF के टेक्स्ट निष्कर्षण में विकृत हैं। इसलिए संदिग्ध युग्म को निश्चित बताने के बजाय स्पष्ट चिह्नित किया गया है।

प्रश्न 4. एकपदेन उत्तर लिखिए। (1×6=6)

4 (Ⅰ). कस्य शोभा एकेन राजहंसेन भवति?
सम्भावितम् उत्तरम् — सरसः।

प्रथम तीन उत्तर पाठ्यपुस्तक के संबंधित पाठ से मिलाकर अंतिम रूप दें।

4 (Ⅱ). गौः कस्मात् बिभेति?
व्याघ्रात्।

प्रथम तीन उत्तर पाठ्यपुस्तक के संबंधित पाठ से मिलाकर अंतिम रूप दें।

4 (Ⅲ). वृषभः कुत्र अपपतत्?
मार्गे।

प्रथम तीन उत्तर पाठ्यपुस्तक के संबंधित पाठ से मिलाकर अंतिम रूप दें।

4 (Ⅳ). “खादित्वा” इत्यस्मिन् पदे कः प्रत्ययः अस्ति?
क्त्वा प्रत्ययः।
4 (Ⅴ). “गतवान्” इत्यस्मिन् पदे कः प्रत्ययः अस्ति?
क्तवतु प्रत्ययः।
4 (Ⅵ). “बाला” इत्यस्मिन् पदे कः स्त्रीप्रत्ययः अस्ति?
टाप् प्रत्ययः।

प्रश्न 5. दिए गए शब्दों से रिक्त स्थान भरिए। (1×6=6)

5 (Ⅰ). “आम्रम्” इत्यस्य पदस्य ______ पर्यायपदं भवति। (शब्द-सहायता: वृषभम्, रसालम्, विपन्नम्, मानवाय, सत्वरम्, अजरम्)
रसालम्।
5 (Ⅱ). “सम्पन्नम्” इत्यस्य पदस्य ______ विलोमपदं भवति।
विपन्नम्।
5 (Ⅲ). “दानवाय” इत्यस्य पदस्य ______ विलोमपदं भवति।
मानवाय।
5 (Ⅳ). “दुर्बलम् वृषभम्” इत्यस्मिन् पदद्वये ______ विशेष्यपदम् अस्ति।
वृषभम्।
5 (Ⅴ). “अमृतम् अजरम्” इत्यस्मिन् पदद्वये ______ विशेषणपदम् अस्ति।
अजरम्।
5 (Ⅵ). “शीघ्रम्” इत्यस्य पदस्य ______ पर्यायपदं भवति।
सत्वरम्।

प्रश्न 6 से 11. पूर्ण वाक्य में उत्तर लिखिए / सुभाषित लिखिए।

6. कविः कुत्र सञ्चरणं कर्तुम् इच्छति?
कविः प्रकृतेः रमणीये स्थाने सञ्चरणं कर्तुम् इच्छति।

उत्तर का सटीक स्थान/वर्णन निर्धारित पाठ के पद्यांश से सत्यापित करें।

7. लोके महतो भयात् कः मुच्यते?
धैर्यवान् पुरुषः लोके महतो भयात् मुच्यते।
8. माता सुरभिः किमर्थम् अश्रूणि मुञ्चति स्म?
दुर्बलं वृषभं भारम् उद्वहन्तं दृष्ट्वा माता सुरभिः दुःखेन अश्रूणि मुञ्चति स्म।
9. केन समः बन्धुः नास्ति?
विद्यया समः बन्धुः नास्ति।
10. अस्माकं पर्यावरणे किं किं दूषितम् अस्ति?
अस्माकं पर्यावरणे वायुः, जलम्, भूमिः च दूषितानि सन्ति।
11. विपत्प्रसङ्गे समागतान् लोकान् विहाय विपश्य पुस्तकस्य एकं सुभाषितं लिखत।
उद्यमेन हि सिध्यन्ति कार्याणि न मनोरथैः।
न हि सुप्तस्य सिंहस्य प्रविशन्ति मुखे मृगाः॥

प्रश्नपत्र के इस निर्देश का पाठ OCR में कुछ अस्पष्ट है; उत्तर में एक प्रसिद्ध सुभाषित दिया गया है।

प्रश्न 12. घटनाक्रम के अनुसार वाक्यों को लिखिए। (½×4=2)

12 (क). “रे रे धूर्त! त्वया मम पुरा या ...” — घटनाक्रमानुसार वाक्य।
यह वाक्य घटनाक्रम में चतुर्थ स्थान पर आता है।
12 (ख). “अस्ति देउलाख्यो नाम ग्रामः।” — घटनाक्रमानुसार वाक्य।
यह वाक्य प्रथम स्थान पर आता है।
12 (ग). “मार्गेण एकं ... अपश्यत्।” — घटनाक्रमानुसार वाक्य।
यह वाक्य तृतीय स्थान पर आता है।
12 (घ). “तत्र राजसिंहो नाम राजपुत्रः वसति स्म।” — घटनाक्रमानुसार वाक्य।
यह वाक्य द्वितीय स्थान पर आता है।

प्रश्न 13. रेखांकित पदों के आधार पर प्रश्न निर्माण कीजिए। (½×4=2)

13 (क). उद्याने पक्षिणां कलरवं चेतः प्रसादयति। (रेखांकित पद: उद्याने)
कुत्र पक्षिणां कलरवं चेतः प्रसादयति?
13 (ख). महानगरेषु वाहनानाम् अनन्ताः पङ्क्तयः धावन्ति। (रेखांकित पद: वाहनानाम्)
महानगरेषु केषाम् अनन्ताः पङ्क्तयः धावन्ति?
13 (ग). बुद्धिमती चपेटया पुत्रौ ताडयति। (रेखांकित पद: चपेटया)
बुद्धिमती केन पुत्रौ ताडयति?
13 (घ). व्याघ्रं दृष्ट्वा धूर्तः शृगालः अवदत्। (रेखांकित पद: व्याघ्रम्)
कं दृष्ट्वा धूर्तः शृगालः अवदत्?

प्रश्न 14. कौन किससे कहता है? (1×2=2)

14 (क). “नृत्याद् रिक्तं का तव विशेषता?” — कः कं प्रति कथयति?
काकः मयूरं प्रति कथयति।
14 (ख). “वयस्य! अपूर्वं खलु नामधेयम्।” — कः कं प्रति कथयति?
रामः विदूषकं प्रति कथयति।

प्रश्न 15. अशुद्ध कारक वाक्यों का शुद्धीकरण कीजिए। (1×2=2)

15 (क). अशुद्ध वाक्य: “ईश्वरं नमः।” — शुद्ध कीजिए।
ईश्वराय नमः।
15 (ख). अशुद्ध वाक्य: “बालकः मोदकं खादामि।” — शुद्ध कीजिए।
बालकः मोदकं खादति।

प्रश्न 16. रिक्त स्थान भरिए। (½×4=2)

16 (क). समग्रं भारतम् उल्लासेन ______ आसीत्।
समग्रं भारतम् उल्लासेन मग्नम् आसीत्।

रिक्त स्थान का सटीक शब्द संबंधित पाठ से सत्यापित करें।

16 (ख). भूकम्पविभीषिका ______ जनपदं विनष्टं कृतवती।
भूकम्पविभीषिका कच्छ जनपदं विनष्टं कृतवती।

पाठ्यपुस्तक के मूल वाक्य से स्थान-नाम की पुष्टि करें।

16 (ग). धैर्यवान् ______ परिभवं न प्राप्नोति।
धैर्यवान् पुरुषः परिभवं न प्राप्नोति।
16 (घ). प्राणेभ्योऽपि ______ रक्षणीयः।
प्राणेभ्योऽपि धर्मः रक्षणीयः।

प्रश्न 17. वाक्य परिवर्तन कीजिए। (1×2=2)

17 (क). पशुः उदरम् अथ गृह्णाति। (कर्मवाच्य में बदलिए।)
पशुना उदरम् अथ गृह्यते।
17 (ख). गायकेन गीतं गीयते। (कर्तृवाच्य में बदलिए।)
गायकः गीतं गायति।

प्रश्न 18. गद्यांश पढ़कर उत्तर लिखिए। (3 अंक)

18 (क). गद्यांश: “विचित्रा दैवगतिः। तस्यामेव रात्रौ तस्मिन् गृहे कश्चन चौरः गृहाभ्यन्तरं प्रविष्टः। तत्र निहितामेकां मञ्जूषाम् आदाय पलायितः। चौरस्य पादध्वनिना प्रबुद्धः अतिथिः चौरशङ्कया तम् अन्वधावत् अगृह्णाच्च, परं तदानीमेव किञ्चिद् विचित्रमघटत।” प्रश्न: चौरः कुत्र प्रविष्टः?
चौरः तस्मिन् गृहे गृहाभ्यन्तरं प्रविष्टः।
18 (ख). प्रश्न: अतिथिः केन प्रबुद्धः?
चौरस्य पादध्वनिना अतिथिः प्रबुद्धः।
18 (ग). प्रश्न: चौरः कासाम् आदाय पलायितः?
चौरः मञ्जूषाम् आदाय पलायितः।
18 अथवा (क). अथवा — गद्यांश: “भूकम्पेन निहन्यन्ते च विवशाः प्राणिनः। ज्वालामुखिगिरय एते पर्वताः भीषणं भूकम्पं जनयन्ति। यस्य प्रकृतेः कोपो भूकम्पो नाम, तस्योपशमनस्य न कोऽपि स्थिरोपायो दृश्यते।” प्रश्न: कस्य उपशमनस्य स्थिरोपायः नास्ति?
भूकम्पस्य उपशमनस्य स्थिरोपायः नास्ति।
18 अथवा (ख). प्रश्न: कीदृशाः प्राणिनः भूकम्पेन निहन्यन्ते?
विवशाः प्राणिनः भूकम्पेन निहन्यन्ते।
18 अथवा (ग). प्रश्न: पर्वताः अपि किं जनयन्ति?
पर्वताः अपि भीषणं भूकम्पं जनयन्ति।

प्रश्न 19. पद्यांश पढ़कर उत्तर लिखिए। (3 अंक)

19 (क). पद्यांश: “एक एव खगो मानी वने वसति चातकः। पिपासितो वा म्रियते याचते वा पुरन्दरम्॥” प्रश्न: कः पिपासितः म्रियते?
चातकः पिपासितः म्रियते।
19 (ख). प्रश्न: चातकः कं याचते?
चातकः पुरन्दरम् (इन्द्रम्) याचते।
19 (ग). प्रश्न: चातकः कुत्र वसति?
चातकः वने वसति।
19 अथवा (क). अथवा — पद्यांश: “पिता यच्छति पुत्राय बाल्ये विद्याधनं महत्। पितास्य किं तपस्तेपे इत्युक्तिस्तत्कृतज्ञता॥” प्रश्न: पिता पुत्राय बाल्ये कं यच्छति?
पिता पुत्राय बाल्ये महत् विद्याधनं यच्छति।
19 अथवा (ख). प्रश्न: “पितास्य किं तपस्तेपे” इत्युक्तिः का (किं भावं सूचयति)?
अस्याः उक्तेः भावः — पिता पुत्रस्य हिताय महान् त्यागं तपश्चर्यां च करोति इति।
19 अथवा (ग). प्रश्न: पिता कस्मै बाल्ये विद्याधनं यच्छति?
पिता पुत्राय बाल्ये विद्याधनं यच्छति।

प्रश्न 20. नाट्यांश पढ़कर उत्तर लिखिए। (3 अंक)

20 (क). नाट्यांश (मयूर-काक संवाद): मयूरः कहता है—“अरे वानर! तूष्णीं भव। कथं त्वं योग्यः वनराजपदाय? ... मम शिरसि राजमुकुटमिव शिखां स्थापयता विधात्रा एव अहं पशुराजः कृतः ...” काकः प्रत्युत्तर देता है—“नृत्याद् रिक्तं का तव विशेषता?” प्रश्न: मयूरं केन एव पशुराजः/वनराजः कृतः?
विधात्रा मयूरः वनराजः कृतः।
20 (ख). प्रश्न: “नृत्याद् रिक्तं का तव विशेषता” इति कः कथयति?
काकः कथयति।
20 (ग). प्रश्न: मयूरः कथं नृत्यमुद्रायां स्थितः भवति?
मयूरः पिच्छान् उद्घाट्य नृत्यमुद्रायां स्थितः भवति।
20 अथवा (क). अथवा — नाट्यांश (कुशलव संवाद): विदूषकः पृच्छति—“कं नामधेया युवयोर्जननी?” लवः वदति—“तस्याः सीता नाम्नी।” विदूषकः पृच्छति—“कथमिव?” लवः वदति—“तपोवनवासिनो देवीं इति नाम्ना आह्वयन्ति, भगवान् वाल्मीकिः वधूरिति।” प्रश्न: तस्याः का संज्ञा (नाम) आसीत्?
तस्याः सीता इति नाम आसीत्।
20 अथवा (ख). प्रश्न: के तां देवी इति नाम्ना आह्वयन्ति?
तपोवनवासिनः तां देवी इति नाम्ना आह्वयन्ति।
20 अथवा (ग). प्रश्न: कुशलवयोः मातरं वाल्मीकिः केन नाम्ना आह्वयति?
वाल्मीकिः कुशलवयोः मातरं देवी इति नाम्ना आह्वयति।

प्रश्न 21. अपठित गद्यांश पढ़कर कोई चार उत्तर लिखिए। (4 अंक)

21 (क). अपठित गद्यांश: “स्वस्थशरीरे एव स्वस्थबुद्धिः वसति। स्वस्थबुद्धिरेव स्वस्थविचाराणां जननी अस्ति। व्यायामशीलाः मनुष्याः एव नीरोगाः चिरं जीविनः च भवन्ति। व्यायामशीलाः मनुष्याः प्रायेण रोगाः न भवन्ति। विविधरोगाणां चिकित्सा अपि व्यायामेन सम्भवति। अतः जीवनस्य कृते व्यायामः परमावश्यकः।” प्रश्न: अस्य गद्यांशस्य उचितं शीर्षकं लिखत।
व्यायामस्य महत्त्वम्।
21 (ख). प्रश्न: कः जीवनस्य कृते परमावश्यकः?
व्यायामः जीवनस्य कृते परमावश्यकः।
21 (ग). प्रश्न: स्वस्थबुद्धिः कुत्र वसति?
स्वस्थशरीरे स्वस्थबुद्धिः वसति।
21 (घ). प्रश्न: कः एव नीरोगः भवति?
व्यायामशीलः मनुष्यः नीरोगः भवति।
21 (ङ). प्रश्न: केषां चिकित्सा अपि व्यायामेन सम्भवति?
विविधरोगाणाम् चिकित्सा अपि व्यायामेन सम्भवति।

प्रश्न 22. पत्र-लेखन। (4 अंक)

22 (क) विवाह निमंत्रण-पत्र. विवाह में आमंत्रित करने हेतु अपने मित्र को पत्र लिखिए।

प्रिय मित्र ________,
सप्रेम नमस्कारः।

मम भगिन्याः विवाहः दिनाङ्के ________ दिनाङ्के ________ वादने ________ स्थाने भविष्यति। अस्मिन् शुभावसरे भवतः सपरिवारस्य आगमनं सादरं प्रार्थये। भवताम् आगमनेन समारोहस्य शोभा वर्धिष्यते।

कृपया समयेन आगत्य नवदम्पत्योः आशीर्वादं ददातु।

भवदीयः मित्रम्,

________

22 (विकल्प). विद्यालयाचार्यस्य कृते स्थानान्तरणप्रमाणपत्रार्थम् एकम् आवेदनपत्रं लिखत। (4 अंक)

सेवायाम्,
श्रीमन्तः प्राचार्यमहोदयाः,
________ विद्यालयः, ________।

विषयः — स्थानान्तरणप्रमाणपत्रप्राप्तये आवेदनम्।

महोदय!
सविनयं निवेदनम् अस्ति यत् अहं भवतः विद्यालये दशमकक्षायां पठामि। मम पितुः स्थानान्तरणम् अन्यस्मिन् नगरे अभवत्। अतः मया अपि तत्र गन्तव्यम् अस्ति। कृपया मह्यं स्थानान्तरणप्रमाणपत्रं प्रदाय अनुगृह्णातु।

धन्यवादः।
भवदीयः शिष्यः,
नाम ________
कक्षा — दशमी
दिनाङ्कः ________

विवाह निमंत्रण-पत्र का उत्तर भी अगले बटन में दिया गया है।

प्रश्न 23. किसी एक विषय पर लगभग 100 शब्दों में निबंध लिखिए। (4 अंक)

23 (क). “मम प्रियः कविः” विषय पर लगभग 100 शब्दों में निबंध लिखिए।

मम प्रियः कविः कालिदासः अस्ति। सः संस्कृतसाहित्यस्य महान् कविः आसीत्। तस्य काव्यानि अतीव सुन्दराणि सन्ति। अभिज्ञानशाकुन्तलम्, मेघदूतम्, रघुवंशम् च तस्य प्रसिद्धानि ग्रन्थानि सन्ति। तस्य काव्येषु प्रकृतेः सुन्दरं वर्णनं दृश्यते। कालिदासः सरलया मधुरया च भाषया भावान् प्रकटयति। तस्य रचनाः भारतस्य गौरवं वर्धयन्ति। अहं तस्य काव्यानि पठितुं रोचये। सः सर्वेषां कृते प्रेरणास्रोतः अस्ति।

23 (ख). “आचार्यस्य महत्त्वम्” विषय पर लगभग 100 शब्दों में निबंध लिखिए।

आचार्यः अस्माकं जीवनस्य मार्गदर्शकः भवति। सः छात्रान् विद्यां, ज्ञानं, सदाचारं च शिक्षयति। आचार्यः अज्ञानस्य अन्धकारं दूरीकरोति। सः शिष्येषु अनुशासनं, परिश्रमं, विनयं च जनयति। आचार्यस्य उपदेशेन छात्राः जीवनस्य लक्ष्यं प्राप्नुवन्ति। माता-पिता जन्म ददतः, परन्तु आचार्यः जीवनं शिक्षयति। अतः आचार्यः सदैव पूजनीयः सम्माननीयः च अस्ति। अस्माभिः आचार्यस्य आज्ञा पालनीया तथा तस्य प्रति आदरः कर्तव्यः।

23 (ग). “अस्माकं देशः” विषय पर लगभग 100 शब्दों में निबंध लिखिए।

अस्माकं देशस्य नाम भारतम् अस्ति। भारतम् अस्माकं मातृभूमिः अस्ति। अस्माकं देशः विशालः सुन्दरः च अस्ति। अत्र विविधाः भाषाः, धर्माः, वेशभूषाः च सन्ति। हिमालयः अस्य उत्तरदिशि विराजते। गङ्गा, यमुना, नर्मदा इत्याद्याः नद्यः अस्य भूमिं पवित्रां कुर्वन्ति। भारतस्य राजधानी नवदिल्ली अस्ति। अस्माकं देशः कृषिप्रधानः अस्ति। वयं सर्वे भारतस्य नागरिकाः स्वदेशं प्रेम्णा सेवामहे।

23 (घ). “देववाण्याः महत्त्वम्” विषय पर लगभग 100 शब्दों में निबंध लिखिए।

संस्कृतभाषा देववाणी इति कथ्यते। इयं विश्वस्य प्राचीनतमा समृद्धा च भाषा अस्ति। वेदाः, उपनिषदः, रामायणम्, महाभारतम् च संस्कृतभाषायां लिखितानि सन्ति। संस्कृतभाषायां ज्ञानस्य विशालः भण्डारः अस्ति। अस्याः व्याकरणं सुव्यवस्थितम् अस्ति। संस्कृतभाषा भारतीयसंस्कृतेः आधारः अस्ति। अस्माभिः संस्कृतस्य अध्ययनं संरक्षणं च कर्तव्यम्। संस्कृतभाषायाः प्रचारः अस्माकं कर्तव्यम् अस्ति।

परीक्षा सुझाव: संस्कृत में विभक्ति, वचन, पुरुष, लकार, सन्धि, समास तथा वर्तनी का ध्यान रखें। पत्र एवं निबंध में सरल और शुद्ध वाक्यों का प्रयोग करें।