MP EDUCATION GYAN DEEP | शैक्षणिक-सूचना

MP Board Class 10th Sanskrit Half Yearly Exam Syllabus 2026-27: दशमकक्षा संस्कृत अर्द्धवार्षिकपरीक्षा-पाठ्यक्रमः (मासिक-विभाजनम्)

MP Board Class 10th Sanskrit Half Yearly Exam Syllabus 2026-27: दशमकक्षा संस्कृत अर्द्धवार्षिकपरीक्षा-पाठ्यक्रमः

लोक शिक्षण संचालनालय (DPI), मध्यप्रदेश शासन द्वारा शैक्षणिक सत्र 2026-27 हेतु जारी आधिकारिक शैक्षणिक कैलेण्डर के अनुसार प्रदेश के समस्त शासकीय हाईस्कूलों में अर्द्धवार्षिक परीक्षाएं माह नवम्बर 2026 में आयोजित की जा रही हैं। बोर्ड परीक्षा में संस्कृत विषय का उत्कृष्ट प्रदर्शन सुनिश्चित करने हेतु अर्द्धवार्षिक परीक्षा तक निर्धारित पाठ्यपुस्तक (शेमुषी भाग-2) एवं व्याकरणवीथि के पाठ्यक्रम को विधिवत समझना अत्यंत आवश्यक है।

MP Education Gyan Deep पर कक्षा 10वीं के विद्यार्थियों एवं संस्कृत शिक्षकों की सुविधा हेतु माह अप्रैल 2026 से माह नवम्बर 2026 तक के सम्पूर्ण मासिक पाठ्यक्रम विभाजन, पाठगत व्याकरण एवं प्रायोजना कार्य को यहाँ मोबाइल-अनुकूल विशिष्ट कार्ड फॉर्मेट में प्रस्तुत किया जा रहा है।दशमकक्षा संस्कृत-अर्द्धवार्षिकपरीक्षा : मुख्यांशः
  • परीक्षा-कालः: 18 नवम्बर 2026 तः 30 नवम्बर 2026 पर्यन्तम्
  • पाठ्यक्रम-विस्तारः: अप्रैल 2026 तः नवम्बर 2026 पर्यन्तम् अधिकृताः समस्ताः पाठाः व्याकरणांशाः च
  • पुस्तकानि: शेमुषी (भागः-२) तथा व्याकरणवीथिः

दशमकक्षा संस्कृतम्: मासिक-पाठ्यक्रम-विभाजनम् (अप्रैलतः नवम्बर 2026 पर्यन्तम्)

चलदूरभाषे सुलभरूपेण अध्ययनाय आधिकारिकमासिकविभाजनस्य विवरणं निम्नरूपेण अस्ति:

माहः: अप्रैल 2026

शुचिपर्यावरणम् एवं वर्णविचारः

  • शेमुषी भाग-२: प्रथमः पाठः - 'शुचिपर्यावरणम्'
  • व्याकरणविधिः: प्रथमः पाठः - वर्ण विचारः
माहः: जून 2026

बुद्धिर्बलवती सदा, संज्ञा-परिभाषा एवं सन्धिः

  • शेमुषी भाग-२: प्रथमः पाठः - 'शुचिपर्यावरणम्' (पुनरावृत्तिः)
  • शेमुषी भाग-२: द्वितीयः पाठः - 'बुद्धिर्बलवती सदा'
  • व्याकरणविधिः: द्वितीयः अध्यायः - संज्ञा एवं परिभाषा प्रकरणम्
  • व्याकरणविधिः: तृतीयः अध्यायः - सन्धिः (विशेषतः व्यञ्जन-विसर्गसन्धिः)
  • व्याकरणम्: पाठगत-व्याकरणम्
माहः: जुलाई 2026

शिशुलालनम्, जननी तुल्यवत्सला, सन्धिभेदः एवं शब्दरूपाणि

  • शेमुषी भाग-२: तृतीयः पाठः - 'शिशुलालनम्'
  • शेमुषी भाग-२: चतुर्थः पाठः - 'जननी तुल्यवत्सला'
  • व्याकरणविधिः: चतुर्थः अध्यायः - सन्धिः भेदः
  • व्याकरणविधिः: पंचमः अध्यायः - शब्दरूपाणि सामान्य परिचयः
  • रचना एवं व्याकरणम्: अपठित गद्यांश एवं पाठगत व्याकरणम्
माहः: अगस्त 2026

सुभाषितानि, सौहार्दं प्रकृतेः शोभा, प्रत्ययाः, उपसर्गाः एवं अव्ययानि

  • शेमुषी भाग-२: पंचमः पाठः - 'सुभाषितानि'
  • शेमुषी भाग-२: षष्ठः पाठः - 'सौहार्दं प्रकृतेः शोभा'
  • व्याकरणविधिः: षष्ठः अध्यायः - प्रत्ययः
  • व्याकरणविधिः: सप्तमः अध्यायः - उपसर्गः
  • व्याकरणविधिः: अष्टमः अध्यायः - अव्ययम्
  • रचनात्मकम्: निबंध लेखनम्, पत्रलेखनम्
  • व्याकरणम्: पाठगत व्याकरणम्
  • परियोजना कार्य परियोजना कार्य, स्वाध्यायमूल्यांकनम्
माहः: सितम्बर 2026

समास परिचयः, अशुद्धिसंशोधनम् एवं लेखनम्

  • व्याकरणविधिः: नवमः अध्यायः - समास परिचयः, अशुद्धिसंशोधनम्
  • रचनात्मकम्: पत्रलेखनम्
  • व्याकरणम्: पाठगत व्याकरणम्
माहः: अक्टूबर 2026

विचित्रः साक्षी, सूक्तयः, कारक-विभक्ति एवं पुनरावृत्तिः

  • शेमुषी भाग-२: सप्तमः पाठः - 'विचित्रः साक्षी'
  • शेमुषी भाग-२: अष्टमः पाठः - 'सूक्तयः'
  • व्याकरणविधिः: दशमः अध्यायः - कारकः, विभक्तिः च
  • रचना एवं व्याकरणम्: निबंध लेखनम्, सन्धिः, समासः, पुनरावृत्तिः, पाठगत व्याकरणम्
  • परियोजना कार्य परियोजना कार्य, स्वाध्यायपुस्तकात्
माहः: नवम्बर 2026

सूक्तयः, भूकम्पविभीषिका, कृदंत प्रत्ययाः एवं अर्द्धवार्षिकपरीक्षा

  • शेमुषी भाग-२: नवमः पाठः - सूक्तयः
  • शेमुषी भाग-२: दशमः पाठः - भूकम्पविभीषिका
  • व्याकरणम्: कृदंत प्रत्यय (तुमुन्, क्त्वा, ल्यप्), वाच्य परिवर्तन, अशुद्धि शोधन
  • परियोजना कार्यम् प्रायोजना कार्यम्
  • अर्द्धवार्षिकपरीक्षा 18 तः 30 नवम्बर 2026 पर्यन्तम् अर्द्धवार्षिकपरीक्षा-आयोजनम्

प्रायः पृष्टाः प्रश्नाः (FAQ - Frequently Asked Questions)

प्र. दशमकक्षायाः अर्द्धवार्षिकपरीक्षायां कति पाठाः आगमिष्यन्ति?

उ. शेमुषी-भाग-२ पुस्तकात् अप्रैलतः नवम्बरमासपर्यन्तं निर्धारिताः समस्ताः पाठाः (प्रथमः पाठः 'शुचिपर्यावरणम्' आरभ्य दशमः पाठः 'भूकम्पविभीषिका' पर्यन्तम्) अर्द्धवार्षिकपरीक्षायां समाविष्टाः सन्ति。

प्र. नवम्बरमासे के व्याकरणांशाः निर्धारिताः सन्ति?

उ. नवम्बरमासे कृदन्तप्रत्ययाः (तुमुन्, क्त्वा, ल्यप्), वाच्यपरिवर्तनम्, अशुद्धिशोधनं तथा प्रायोजनाकार्यं च निर्धारितम् अस्ति。

प्र. सत्र 2026-27 अर्द्धवार्षिकपरीक्षा कदा भविष्यति?

उ. अधिकृत-शैक्षणिककैलेण्डर-अनुसारं 16 नवम्बर 2026 तः 26 नवम्बर 2026 पर्यन्तम् अर्द्धवार्षिकपरीक्षा सम्पन्ना भविष्यति。

डिस्क्लेमर (Disclaimer): यह पाठ्यक्रम विवरण लोक शिक्षण संचालनालय (DPI), मध्यप्रदेश शासन द्वारा जारी शैक्षणिक कैलेण्डर सत्र 2026-27 पर आधारित है। यद्यपि सिलेबस देने में पूरी सावधानी राखी गई है फिर भी कृपया एक बार शैक्षणिक कैलेण्डर / अपनी शाला से जानकारी अवश्य देखिये. माध्यमिक शिक्षा मण्डल अथवा विभागीय स्तर पर जारी होने वाले किसी भी अद्यतन संशोधन या ब्लूप्रिंट परिवर्तन को अंतिम माना जाए।